Man On Wire, yönetmenliğini James Marsh’ın yaptığı 2008 ABD yapımı belgesel türündeki  filmdir. Philipee Petit’in, New York’daki ikiz kulelerin arasında illegal bir şekilde ip üzerinde yürüyüşünü anlatıyor. Bu olay “yüzyılın sanatsal suçu” olarak anılmaktadır. Film, ismini Philipee’nin ikiz kuleler arasındaki geçişi sırasında polis telsizinden geçen “man on wire” anonsundan almıştır.

    Yasaların engellemelerini, filmin ilk sahnelerinde televizyondan gördüğümüz haberden anlıyoruz. Fakat Philipee ve arkadaşlarının televizyonda bahsedilenleri duymaması ya da umursamıyor olması gelecekte olacak olan karşı gelmenin ilk mesajını veriyor. Bu yönüyle ve filmin tamamıyla bağlantılı olarak, polisiye belgesel olarak adlandırılabilecek bir nitelik taşımaktadır.

    Filmde, röportajların olduğu sahnelerde arkada gölgesi görülen kamera, bunun belgesel film olduğu gerçekliğini yansıtmaktadır. Kurgunun ve gerçekliğin, bana göre,  eşit oranda dağıtıldığı filmde kameranın görünmesi filmin belgesel olduğunu kurgu içerisinde hatırlatıyor. Bu da gerçeklikten kopmayı engellemiş oluyor.

    İkiz kulelerin yapım aşaması ve Philipee Petit’in çocukluk fotoğraflarının slayt şeklinde geçişi ekran ikiye bölünerek anlatılmış. Yönetmenin, Philipee’in, ikiz kulelerle yani bir nevi hayaliyle büyümüş olmasını, izleyiciye daha ilk dakikalarda göstermek istemesindendir. Philipee’in filmin sonlarına yaklaştıkça göreceğimiz şöhret sarhoşluğunun nedenini şu şekilde bir karakter analizi yaparak anlayabilmemiz mümkün: İkiz kuleler tamamlana kadar hayalleri de onlarla birlikte büyüdü. Bunun da senelerce beklediği ve üzerine çalıştığı hedefini gerçekleştirmesinin verdiği aşırı özgüvenden olduğunu düşünüyorum.

    İkiz kulelerin inşa aşamasına, Philipee’nin büyürkenki hayallerine, ip cambazlığına nasıl başladığına, plan aşamasındaki hazırlıklara, filmde yeterli düzeyde bahsedilmiş. Bu aşamalarda etrafındaki insanların ona olan inancını da görebiliyoruz. Philipee’in yanında olup onu destekleyen insanları, kendisine nasıl inandırdığını başlarda onlarla olan diyaloglarını daha sık göstererek işlemesinin daha başarılı olacağını düşünmüştüm. Fakat belgeselin daha sonraki röportajlarında, öncesinde bahsedilmesinin aslında samimiyetsiz duracağı fikrine vardım. Bu yüzden, kişiler arası diyaloglar doğru yönde kurgulanmıştır.

   Yönetmen James Marsh kurguda, dört aşamayı başarılı bir şekilde bağlamıştır. Yani ikiz kulelerin yapım aşamasında seyreden olaylar, Philipee ve takımının hazırlık aşaması, hayallerini gerçekleştirmeleri ve sonrası röportajların geçişinde bir kopukluk yaratmamış. Üstelik film içerisinde bu aşamalar belirli bir sıra içerisinde değil de, dağınık olarak kurgulanmasına rağmen. Özellikle bu geçişi en başarılı bulduğum sahneden örnek bir replik verecek olursam:

“ - Ya hala bekçi buradaysa, hala bekliyorsa?

-         Beklemek zorundayız.

Izdıraptan kurtulmak için anılarıma dönüyorum.”

Diyerek, zamanlar arası geçişi doğru yönde kullanmıştır..

    Olayın planlanması ve realize etme süreci filmde tüm ayrıntılarıyla gösterilmiştir. Aynı zamanda Philipee ve arkadaşlarının birbirleriyle olan ilişkileri de incelenmiştir. Jean – Louis ile olan tartışmalarından, Jean – Louis’in korkuyor olmasının sebebinin Amerika’nın toplumsal düzeninden olduğunu anlıyoruz. Yönetmen, bu sebebi öğrenmemizin ardından o dönemde  Amerika’da gerçekleşen bir harekattan bahsediyor. Gerçekçi ve nesnel olması adına, o dönemde Amerika da yaşanan siyasi problemlere, kısa görüntülerle yer vermiştir.

    Philipee’nin hayalini gerçekleştirmesi için hayatına giren yeni kişiler filmde de, zaman sırasına uygun olarak dahil edilmiştir. Ayrıca yeni gelen kişilerin Phipee’ye olan hislerine ve birlikte yaşanmışlıklarına da yer verilmiştir. Böylece, izleyicinin, konuya dahil olan herkesi içselleştirmesi kolaylaşmış ve kurguda kopukluk olması engellenmiştir.

    Filmdeki canlı kamera kayıtları hikayeyi zenginleştirmiştir. Geçmiş zaman siyah – beyaz, gerçek kayıtlardan alınmış görüntüler sarartılmış, şimdiki zaman ise renkli gösterilerek zaman algısında bir düzen oluşturulmuştur. Filmin son dakikalarında ise, kurgusal oyunculuk yerini, daha çok gerçek fotoğraflara ve insanlara bırakıyor.

     Kamera, son sahnede Philipee’yi telin üzerinde çekiyor . Hala büyük bir ciddiyet ve tutkuyla yürüdüğünü bu sahnede görüyoruz.

    Genel anlamda bir ip cambazının tutkusunu ve hayallerine giden yoldaki adımlarını anlatan belgesel film, Philipee’nin sıra dışı hikayesi ve şöhret sonrası insan ilişkileri olarak incelendiğinde:

    Philipee’nin sıra dışı hikayesinin altında yatan mesaj, insanoğlu tutkularını zorluk derecesi ne olursa olsun başarılabileceğidir. Ancak burada üzerinde düşünülmesi gereken iki faktör: destek ve şanstır. Philipee bu yolda tek başına olsaydı başarabilir miydi bu konuda emin olamayız. Ancak güveneceği insanlar olmasaydı ben başarabileceğini düşünmüyorum. Çünkü her şey bir yana teli bağlama sürecini tek başına yapabilmesi mümkün değil. Diğer bir yandan Philipee’ye şans faktörü de yardım etti. En basitinden, karşısına çıkan insanlar  bile onun şansıydı. Telin üzerinde yürüyeceği gün hava şartlarının istediği gibi olması gibi örnekleri çoğaltmak mümkün. Başka bir açıdan da başına gelen olumsuzlukları da şansa çevirmesini bildi. Ayağına batan çivi sonucu ayağının alçıya alınmasının ona yardımcı olduğundan bahsetti. Bu sayede kimse onun kimliğini sormadan ikiz kulelere henüz yapım aşamasındayken girebildi. Bu da daha sonra kuracağı düzeneği kafasında net bir şekilde tasarlamasına yardımcı oldu.

      Şöhret sonrası durum Philipee’nin tutumları, izleyiciye etik gelmeyebilir. Çünkü sevgilisi Annie ve arkadaşlarının Philipee’nin tutkusunu gerçekleştirme sürecinde hep destek olması, fakat onun tutkusunu gerçekleştirdikten sonra sergilediği tutumlar empati kurulmadığı sürece doğru gelmiyor. Fakat ben bu durumu bir tepki olarak algıladım. Her karakter yaşadığı durumlara olan tepkisini farklı olarak yansıtır. Petit’de bu tepki, saplantılı duyguların dışa vurumu olarak yansımaktadır.

Sahne 1                  Dış / Gündüz

      Güneş batmak üzeredir. Uzakta bataklığın kenarında birkaç genç görünür. Hepsi gülüyor, bir tanesi onlara katılmak istercesine gülmeye çalışıyordur. Dalga geçtikleri çok bellidir. Bir tanesi, gülmek için kendini zorlayan fakat yüzünde acıklı bir ifade olanın omzuna sertçe vurur. Bataklığa düşer. Avını sinsi sinsi bekleyen timsah bataklığın içinden çıkar ve onu yutar.

Sahne 2                    İç /Gündüz

Her yer karanlıktır. Ali’nin gözlerini açmasıyla timsahın midesinde uyandığı anlaşılır. Deli gibi bağırmaya başlar:

Ali:  İmdaaaaaat! Birileri bana yardım etsin.

Bir süre bekledi, tekrar bağırdı.

Ali:  Beni duyan kimse yok muuu?

Gözlerini ovuşturarak gelen ak sakallı bir dede görünür.

Ak sakallı dede: Ne bağırıp duruyorsun? Bir uyutmadınız, dışarıda bağırışmalarınız yetmezmiş gibi! Bu timsahın da karnı bir türlü doymak bilmedi zaten.

Ali:  Sen kimsin? Ben neredeyim?

Ak sakallı dede: Benim kim olduğumun bir önemi yok.  Sen kimsin Ali, bunu hiç sordun mu kendine? Senden olmanı istedikleri insan oldun hep, kendin olamadın bir türlü. En sonunda düştün mü bu aç timsahın midesine!

Ali: Söylediklerinizden hiçbir şey anlamıyorum. Aptal olduğumu söylemekle haklılar sanırım. Buradan nasıl kurtulabilirim?

Ak sakallı dede: Geldiğin yolu takip et desem gidersin sersem! Takip etsen de timsahın dişlerinin arasında kalırsın.

Ali:  O zaman ben geldiğim yolu takip edeyim. Şu taraftan gelmiştim değil mi? Biraz karanlık gözüküyor ama giderken yolda birilerine sorarım artık.

Ak sakallı dede: Birilerini bulabilirsen sorarsın tabii ama gittiğin yön kuyruk tarafı olduğu için karanlık sen iyisi mi bu taraftan git. Bu adam gerçekten aptal.  (Sessizce)

Ali: Ben bunu nasıl düşünemedim. Teşekkür ederim. Hoşçakalın.

Ak sakallı dede: Buraya gel sersem!  Söylenen her şeye inandığın için buradasın ya zaten. Buradan  kurtulamazsın artık, birazdan timsah seni güzelce sindirir.

Ali:  Onlara inanmamalıydım. Ne aptalım. Bir günüm daha olsaydı intikamımı alırdım. Ama şimdi başka çarem yok dinliyorum.(Ağlayarak)

Ak sakallı dede: Bugüne kadar inandığın çoğu insan seni kandırdı. En sonunda da en çok güvendiğin arkadaşların seninle dalga geçmek için şaka yaptılar. Şimdi buradasın. Eğer bir daha dünyaya gelirsen, bütün bu yaşadıklarını bir düşün ve ona göre bir yaşamın olsun. Bir gün bir timsah görürsen onun gözlerinin içine bak orada ben olacağım, beni ve bu söylediklerimi hatırla. İyi yolculuklar Ali. Sen iyi bir insansın ve hayat sana bir kez daha gülecek.

Sahne 3           İç / Gece

Annesi  10 yaşlarında olan Metin’e masal anlatıyordur:

Anne:  Denizin derinliklerinde yaşlı balık oniki bin çocuğu be torununu başına toplamış onlara masal anlatıyordu..

Metin: Anne, sende yaşlandığında oniki bin çocuğunu ve torununu başına toplayıp masal anlatacak mısın?

Anne: Senin oniki bin kardeşin olması, benim de o kadar torunum olması mümkün değil oğlum. Ama büyüdüğünde istersen sana yine masal anlatırım.

Metin: İsterim anneciğim. Denizin derinliklerinde anlatmanı daha çok isterim.

Anne: Biz balık değiliz ki Metin. Hadi sus bakalım devam edeyim.. Bir zamanlar annesiyle ırmakta yaşayan küçük bir karabalık vardı. Bu ırmak dağdaki bir kayadan doğuyor ve vadinin tabanında akıyordu. Küçük balık ile annesinin evi siyah bir taşın arkasıydı, yosunlar da evin çatısını oluşturuyordu.

Metin: Yarın bahçeden birkaç taş toplayıp kömürle siyaha boyarım. Yatağımın üstünde bize ev yapayım biz de burada yaşayalım anneciğim, lütfen. Yosunu da çarşıya çıktığımızda balıkçıdan alırız.

Anne: Metin artık saçmalamayı bırak da uyu. Yarın babanla seni hayvanat bahçesine götüreceğiz.

Metin: Uyudum bile ben.

Anne: İyi geceler akıllı oğluma benim.

Sahne 4     Dış / Gündüz

Metin, annesi ve babası hayvanat bahçesine gitmiş dolaşıyorlardır. Metin, gördüğü her hayvana çok şaşır ve bakarken öylece kalır. Annesi çekiştirmese bir hayvanın başında günlerce, gözünü kırpmadan durabilirdi sanki. Suda yaşayan hayvanlar bölümüne gelirler. Timsahın yaşadığı yere gider ama timsah orada yoktur.

Metin: Aslanlarda saklanmıştı onları da göremedim zaten. Hiçbir büyük hayvanı göremiyorum.

Diye söylenerek giderken annesi seslenir:

Anne: Metin, buraya gel timsah çıkacak, kuyruğunu görüyorum.

Metin koşarak gelir. Timsah yuvasından ağır hareketlerle çıkar. Metin dikkat kesilmiştir. Timsah çıkar ve suda salınarak insanların olduğu yere doğru yaklaşır. Metin timsahın gözlerine bakarken öylece kalır. Daha dikkatli bakar ve ak sakallı dedenin gülümseyerek el salladığını görür. O an her şeyi hatırlar. Bundan kimseye bahsetmez. Kendisine verdiği sözü hatırlar ve gece olduğunda annesiyle babasına mektup yazarak evden çıkıp gider. Aradan geçen onca zamana rağmen arkadaşlarını arar. Bir tanesinin izine ulaşır. Onun yaşadığı köye gider. Kahvede arkadaşlarıyla okey oynadığını görür. Aşırı heycanlanmıştır.

Metin: Şimdi senden intikamımı almaya geliyorum pislik. Seni gebertip o bataklığa atacağım aç timsahın karnını biraz da sen doyur. Ak sakallı dedeye de selam söylemeyi unutma.

Diye söylenerek hızlı adımlar atarak ona doğru yürür. Hedefine o kadar odaklanmıştır ki hızla gelen at arabasının sesini duymaz.

Arabacı: Oha be adam aptal mısın nesin dikkat etsene!

Yerde ölmüş olarak yatan Metin’in baş ucuna konuşmaya ak sakallı dede gelmiştir. Onu duyup gören tek insan Metin’dir.

Ak sakallı dede: Gerçekten aptalsın be adam! Ben sana, eğer bir daha dünyaya gelirsen, bütün bu yaşadıklarını bir düşün ve ona göre bir yaşamın olsun, dememiş miydim?

Metin: İntikamımı almak istemiştim sadece. Neden hiçbir hayatımda mutlu olamadım ben. (Ağlar)

Ak sakallı dede: Neden acaba? Sürekli mutlu olmaya çalışmaktan gerçekten mutlu olamadın diye olabilir mi acaba? Gerçi ben sana neden soru soruyorsam. Kendin verdiğinde cevabını gördük işte.

Metin: İyi de ne yapmam gerekiyor bilmiyorum.

Ak sakallı dede: Mutlu olmaya çalışma, gerçekten mutlu ol. Bunu nasıl yapacağını kendini dinlersen  bileceksin.  Sana son kez söylüyorum: Eğer bir daha dünyaya gelirsen, bütün bu yaşadıklarını bir düşün ve ona göre bir yaşamın olsun. Hadi hoşça kal.

Sahne 5     İç / Gündüz

Engin, gittiği bir çok kişisel gelişim kursu seminerlerinden bir tanesindedir.

Eğitmen: İsteyip de yapamayacağınız hiçbir şey yok. Karşınıza çıkan engelleri aşmak sizin elinizde. Yolda yürürken etrafınızdaki çiçeklerin güzelliğine bakın, başınızı kaldırın gökyüzünün mükemmeliğine bakın. Doğa, her şey sizin için. Siz varsanız hepsi var. Hepsi olduğu için siz varsınız.

Sahne 6    Dış / Gündüz

Eğitimden çıkan Tufan yüzünde gülümsemeyle yürümektedir. Aklına ak sakallı dede ve söyledikleri gelir.

Engin: Aslında hiç mutlu değilim. Neyse bunları düşünmenin hiç sırası değil. Doğa benim için var. Şuradaki çiçeği koklayayım.

Eğilir, çiçeği koklar.

Engin: Eksik olan bir şey var. Ya çiçekte ya bende, ya Ali de ya Metin de ya da bende.

O kadar bunalmıştır ki derin bir nefes almak için başını kaldırır bu sefer son gördüğü yer çekimine uymuş bir saksının kendisine doğru düşmekte olduğudur. Aklına ak sakallı dede gelir ama ak sakallı dedenin kendisi gelmez. Kendi kendisine şunları söyler:

Zaman değişir, dünya değişir, insan değişir. Ben değişemedim ama öğrendim ki, bazen hayatımıza devam edebilmemiz için tüm geçmişimizi arkamızda bırakmamız gerekir.

Sahne 7               İç /Gündüz

3 yaşlarında bir çocuk annesinin hazırladığı masada kahvaltı yapıyor. Peynirini yere düşürür.

Çocuk:  Anne, peynirim yere düştü.

Anne: Tamam, sen kahvaltına devam et ben birazdan alacağım.

Peyniri gören fare Tufan koşup yerdeki peyniri midesine indirir. Yuvasına dönerken yerde duran başka bir peynir parçası görünce mutluluktan gözleri parlar. Ona doğru yönelir. Peynir, kapanın içindedir. Tufan önce üzülür, sonra:

Tufan: Amaaaann koskoca dünyada başka peynir  mi yok sanki.

Der ve neşeli bir şekilde şarkı söylerek yuvasına gidip yatağına girer ve uyur. Rüyasında ak sakallı dede ona gülümseyerek el sallar.

    Genel Betimleme

Reklamda iki bölüm göze çarpmaktadır; görüntü ve metin görüntüsü. Volkswagen firması tarafından tasarlanan reklam iletisi özellikle Babalar Gününe özel hazırlanmış bir metindir. Görüntüde dikkati çeken iki tane kırmızı renkli Valkswagen marka araba bulunmaktadır. Arabalar, sanki bir sahnenin baş aktörleri gibi spot ışık altında fotoğraflanmıştır. Sayfanın sağ alt köşesinde, verilmek istenen mesaj yazılı bir şekilde verilmiş ve özel olan günleri kutlanmıştır. Sol taraf olan arabanın üstündeki yazıyla da verilen mesaj daha güçlü kılınmış.

  Çerçeveleme

Reklam görüntülerinde yer alan resim veya fotoğrafların konumlandırılma biçimleri önemli işlevler taşımaktadır. Reklamda ürünün ötesinde baba ve çocuk arasındaki yakın, samimi ilişki tüketiciye hissettirilmek istenmiş. Bu çerçevelemeyle öncelikli olarak hedef kitlenin duygularına seslenilmeye çalışılmış.

  Reklam görüntüsündeki iletinin dilbilimsel özellikleri

Genç, orta yaş ve orta yaştan daha büyük kesime ulaşılmak istenen bir dil kullanılmıştır. İleti, “olgunluk”, “eski”, “güven”, “geleneksel”,”kalite”yi çağrıştıran anlamlarla yüklüdür. Duyguları ön plana çıkarmak amaçlanmıştır.

“Baba 60’ları tekrar anlatsana” cümlesi, reklamın genelinde verilmek istenen mesajın büyük bir kısmını ifade etmiştir. Volkswagen’in daha yeni modelinin hemen üstüne yazılmış olması, arabaların kişiselleştirmiş anlamı çıkartılmasını da sağlıyor. Soru cümlesi yöneltilmiş olması, artık efsaneleşmiş olan araba modeli hakkındaki cevabı, hedef kitlenin vereceğine inanıyor. “Kaç yaşınıza gelirseniz gelin ondan öğreneceğiniz daha çok şey olacak” cümlesiyle firma, güven, kalite, yenilik sözü vermiş oluyor.

  Reklamın göstergebilimsel özellikleri

Reklam iletisinin bütününde genel olarak kırmızı ve siyah renkler kullanılmış. Arabalarının renklerinin kırmızı olması:

Kırmızı, heyecan ve yüksek enerjiyi çağrıştırır. En uyarıcı,dinamik, tutkulu ve dikkat çekici renktir. Bu nedenle, özellikle dikkat çekmesi istendiğinde tercih edilir.

Arka planın siyah tercih edilmesinin nedeni:

Siyah, çok güçlü bir renktir. Karanlık ve geceyi çağrıştırdığı için esrarengiz, güçlü, klasik ve şık bir renk olarak algılanır.

Arka planda kullanılan spot ışık direkt olarak arabaların netleşmesine, parlamasına, dikkat çekmesine yardımcı olmuştur.

  İletinin güdüleyici özelliği açısından

Bir reklam metninde, hedef kitlenin tutum ve davranışlarını etkileyen etmenleri bulmak ve bu etmenleri doğru ve etkileyici bir biçimde kullanmak son derece önemlidir. Bilinçli ya da bilinçsiz bir biçimde tüketicinin mantığına seslenmek kadar duygularına, tutkularına, ruhsal durumlarına da seslenmek gerekmektedir. Sıcak, güven verici, muhabbet dolu baba söylemi ve kavramı görsel iletiyle desteklemek, okuyucunun reklam kurgusunun içinde kendini bularak söz konusu keyfe, mutluluğa, sohbete ortak etme arzusu yer almaktadır.

    

                                                                     

    Reklam, insanları gönüllü olarak belli bir davranışta bulunmaya ikna etmek, belirli bir düşünceye yöneltmek, dikkatlerini bir ürüne hizmete, fikir ve kuruluşa çekmeye çalışmak, onunla ilgili bilgi vermek, ona ilişkin görüş ve tutumlarını değiştirmelerini veya belirli bir görüşü ya da tutumu benimsemelerini sağlamak amacıyla oluşturulan; iletişim araçlarından yer ya da süre satın almak yoluyla sergilenen ya da başka biçimlerde çoğaltılıp dağıtılan ve bir ücret karşılığı oluşturulduğu belli olan duyurudur.

   Ütopya, .başka bir mekan ya da zamanda hayali bir dünya olarak öngörülür.

    Reklamda, tüketiciye ürün değil hayal satılmaktadır. Ürüne sahip olan bireylerin hissedeceği duyguların, hislerin canlandırılması hedeflenir.  Tüketiciler, kendilerini kentin geri kalanından ayrıştırma çabası içinde, çoğu zaman reklam ve pazarlama şirketlerinin sunduğu yeni ve pahalı dolayısıyla da diğerleri için ulaşılamaz olan ürünleri büyük bir coşkuyla benimsemektedirler.

    Reklam olgusunun görsel ve sözel anlamda incelenmesi, reklamların ürünlerini tanıtmak amacının ötesinde, onların arka planlarında yer alan mesajları görebilmeye ve anlamlandırabilmeye de olanak sağlamaktadır.

    Göstergebilim ve dilbilimden yararlanarak, bir reklam metnini ve reklamda yer alan görselleri inceleyelim:

·         Ürün: Porsche

·         Slogan: Erkeklerin %96’sı çok iyi otomobil kullandıklarını sanırlar. Sadece bazıları bunun doğru olup lmadığını keşfedecekler.

     Porsche markası, kurumsal kimliği güçlü ve belli bir alıcı kitlesine sahip olsa da, reklamı okumak, reklamın arka planında var olan mesajların anlaşılabilmesi adına gereklidir. Bu bağlamda, reklamda yer alan görsel ve sözel kavramlardan, dilbilimsel olarak:  reklamın sloganı, göstergebilimsel olarak ise: araba, renkler, yol gibi reklamın dikkat çeken unsurlarından yararlanılmıştır.

    Tekinalp ve Uzun’a göre (2004),“Dilbilim (Linguistics), insan dilini her yönüyle inceleyen bir araştırma alanıdır.  İletişimin en önemli araçlarından biri olan dil, medya çalışmalarında önemli bir yer tutar. Göstergebilim (Semiotics, semiology) ise sözlü, sözsüz gösterge sistemlerinin ve bu sistemlerin anlamın kurulmasındaki ve yeniden kurulmasındaki rollerini inceleyen bir bilim dalıdır. Gerek göstergebilim ve gerekse göstergebilimin ayrılmaz bir parçası olan dilbilim, medya iletilerinin çözümlenmesinde önemli bir yer tutar. Televizyonun yaygınlaşmasıyla önemi artan ve salt yazılı metni çözümlemelerinde kullanılan tekniklerin dışına çıkarak görüntünün taşıdığı anlamların çözümlenmesinde en uygun yaklaşım olarak da kabul edilmektedir.

    Dilbilimsel çözümlemelerden yola çıkarak reklamın metnini, yani reklamın sloganını çözümleyecek olursak, öncelikle dil ile düşünce arasındaki ilişkiyi anlamamız ve açıklamamız gereklidir.Dil ile düşünce arasında çok yakın bir ilişki vardır. Dilsel gerekircilik varsayımı, dilin dünyayı yorumlamamızı belirlediğini öne sürer.

    Bu bağlamda reklamın sloganı: “Erkeklerin %96’sı çok iyi otomobil kullandıklarını sanırlar. Sadece bazıları bunun doğru olup olmadığını keşfedecekler.” Olan reklam metninde  %96’lık çok büyük bir orandan bahsediliyor. Arka planda bu kadar büyük bir kesimin, doğru olarak düşündükleri durumu test etmek için Porsche marka bir arabaya sahip olması gerektiği düşündürülüyor. Marka, erkeklerin %96’sının bir yanılgı içinde olabileceğinden bahsediyor. Çok iyi araba kullandıklarını, Porsche marka bir arabaya sahip olarak ispatlamış olacakları alt anlamını çıkarmak mümkün.

    Görsel anlamda reklamda yer alan öğelere baktığımızda ise; araba, gökyüzü ve yol dikkat çekmektedir.  Saussure’a göre, dil göstergesi bir nesneyle bir adı birleştirmez, bir kavramla bir işitim imgesini birleştirir. Her gösterge ; gösteren ve gösterilen oluşur.

    Reklamda görsel olarak yer alan araba ve gökyüzü arasında nedensiz bir ilişki söz konusudur. Arabanın rengi beyazdır. Beyaz rengi, kullananlar daha istikrarlı, güvenilir ve temiz olarak algılanır; insanı olduğundan daha genç gösterir. Beyaz rengi seven kişiler genellikle temizliği, aydınlığı ve düşünmeyi seven; hayal dünyası geniş, soğukkanlı ve uzlaşmacı kişilerdir. Gelinliklerin beyaz olmaları, saflığın ve bakireliğin simgesi olduğu kadar, yeni başlangıçların da göstergesidir. Reklam görselleri içinde yer alan arabanın da beyaz renkte oluşu yeni bir başlangıcı simgeler. Bu yeni başlangıç, tüketicinin yorumuna göre değişir.  Tekerleği takip eden noktalarda kullanılan beyaz ve sarı renkler arabanın hızını, enerjisini algılatmak için kullanılmıştır.

    Zengin tüketici, bir yandan modern ve kentli bir yaşam tarzı için gerekli gördüğü kaliteli hizmeti ve alt yapıyı sağlayan bir yaşam alanını öte yandan da benzer sosyal ve kültürel sermayeye sahip ve aynı yaşam tarzını benimsemiş bir topluluğun parçası olmayı arzu etmektedir. Ürün reklamlarında ütopya, tüketicinin alım gücüne göre değişebilir de diyebiliriz.

* Dikkat! Bu yazı alıntı içerir.

Film, İkinci Dünya Savaşı’ndan birkaç sene önceki zaman dilimiyle başlar. Guido, arkadaşıyla birlikte, arabayla  şehri gezmektedirler. Birden arabalarının freni tutmaz ve kendilerini kralı bekleyen mutlu, heyecanlı kalabalığın içinde bulurlar. Guido ve arkadaşı küçük ve önemsiz bir şey için tartışırlar. Guido ellerini yıkamak için gittiği çeşmenin orada küçük bir kız görür ve biraz sohbet ederler. Kendisinin prens olduğunu ve bir prensesle randevusu olduğunu söyleyip gideceği sırada; Guido’nun ileride hayatını birleştireceği Dora pencereden düşüyor.Daha sonra tesadüfler peşlerini bırakmıyor. Dora ve Guido’nun karşılıklı konuştukları sahnelerde 180 derece kuralını filmin hem yönetmeni hem de başrolü olan Roberto Benigni başarılı bir şekilde kullanmış.

    Amcasının evine geldiklerinde onu, Yahudi olduğu için barbarların dövmüş olduğunu öğreniyoruz. Bu sahnede amcasının söylediği “Sessizlik,  güçlü bir haykırmadan iyidir.” sözüyle Mussolini İtalya’sının faşizminin ağır kokusunu filmin henüz en başlarından alabiliyoruz. (İtalyan yeni gerçekçiliği: İtalya’daki Mussolini baskısı altında ortaya çıkması tesadüf değildir. Demokrasi ve ploretarya kavramının altını çizer. Akımın ana odağı yaşanmış deneyimler ve “gerçek insanlar”ın duygularıdır. Gerçeklik yanılsamasını koruyabilmek için birçok filmde oyuncular yerine “gerçek” insanlar kullanılır. İkinci Dünya Savaşı’nın beraberinde getirdiği yıkımı vurgulamak için seçilen mekanlar, seyircilerin filmlerin derdini daha iyi anlamasına yarar.)  Amcasının evi anlatması ve evdeki diğer diyaloglar çekilirken bir heykelin önünden alt açı kullanılarak çekilmiş.

    Guido belediyeye kitap toptancısı açmak için başvuru yapıyor, fakat oradaki görevliyle yaşadığı problem yüzünden bu hayali bir süreliğine suya düşüyor.  Daha sonra Guido garson olarak işe başlıyor. Gelen müşterilerden biriyle muhabbeti sırasında müfettiş olduğunu ve ertesi gün Dora’nın çalıştığı okula gideceğini öğreniyor. Guido, müfettişten önce, okula kendisini müfettiş olarak tanıtarak ve İtalyan ırkının üstün bir ırk olduğunu anlatmak için geldiğini söylüyor. Guido, ırkçı bir karakter değil. Müfettiş’in anlatacak olduklarını, içine kendinden mizahi öğeler ekleyerek anlatıyor.

    Dora’nın doğum günü Guido’nun garson olarak çalıştığı yerde kutlanıyor. Yemekte bulunan davetlilerin konuşmasına tanık olduğumuzda İtalya’da bulunan tüm sakatların öldürülmesi gerektiği, bunun devlete maddi anlamda büyük bir katkı sağlayacağından söz ediliyor. Aynı ırktan olsalar dahi  sakat olduğu için öldürülmek istendiğini anlatıyor. Burada düşünülen başka bir durum ise, ırk ayrımından öte İtalya’da o dönemde insan ayrımı yapılıyor olmasıdır. Dora’nın sevgilisi olduğunu öğreniyor. Dora, yemek sırasında masanın altında olan Guido’nun yanına gelip öperek onu kaçırmasını söylüyor. Guido’da yeşil bir Yahudi atıyla gelip Dora’yı kaçırıyor.  İkisinin girdiği kapıdan, aradan geçen zamanı sürprizli bir şekilde anlatan çocuk çıkıyor. Guido ve Dora’nın çocukları Joshua. Dora’nın, Joshua’yı banyo yaptıracağı bir gün, Joshua kaçarak Guido’nun yanına gelip banyo yapmak istemediğini söylüyor.Guido’da onu üstünde çiçeklerin olduğu bir dolabın içine saklıyor. Filmdeki ufak tefek ayrıntılar ileriki sahnelerde duygu yoğunluğuyla harmanlanarak tekrar hatırlatılıyor. Bu anlamda filmin dünyası çok planlı bir şekilde tasarlanmış.

    Bir gün eve gelen Dora, Yahudi olan Guido ve Joshua’yı barbarların alıp esir kampına götürdüğünü anlıyor. İtalyan askerine kendisininde gitmek istediğini söylüyor ve onları ikna eden Dora’da esir kampına gönderiliyor. Daha trene binmeden, Guido’nun hikayesi ve Joshua’nın oyunu başlıyor.Guido artık gördükleri, yaşadıkları her şeyi Joshua’ya bir oyunmuş gibi anlatmaya başlıyor.  Oranın bir oyun olduğunu, bin puan toplarlarsa kazanacaklarını ve kazanana gerçek bir tank verileceğini söylüyor. Filmdeki en iyi kurgulanmış ve en çok duygu karmaşasının yaşandığı sahnelerden bir tanesi,  Guido’nun Alman askerinin söylediklerini Joshua’yla aralarındaki oyunun bir parçasıymış gibi çeviriyor olmasıydı. 

    Yapılan acımasızlığın yansıtıldığı diyaloglardan bir tanesi de esir kampındaki bir Yahudi ve İtalyan kadın asker arasında geçiyor. Yerdeki bir taşa takılıp sendeleyen askere, yapılan tüm eziyetlere rağmen, Yahudi bir esir: “Bir şey oldu mu?” diye soruyor. 

    Dora, yaşlıların ve çocukların banyoya diye gaz odasına götürülüp öldürüldüğünü öğreniyor.  Joshua’nın, gaz odasına götürülüp götürülmediğini anlamak için çamaşırhanede Joshua’nın eşyalarını arıyor. Başka bir sahnede Joshua ve Guido, hoparlörden Dora’ya sesleniyorlar.

    Joshua , artık oradan gitmek istiyor. Guida ona kazanmak üzere olduklarını söylesede Joshua’yı vazgeçiremiyor. Eşyalarını topluyorlar ve yan taraflarında olan yatak arkadadaşlarına Guido, tankın bittiğini, çalıştırmak için yapmaları gerekenleri anlatınca Joshua gitmekten vazgeçiyor. İtalyan askerlerinin çocuklarını bulan Joshua onlarla oynuyor. Guida ve Joshua’nın konuştuğunu gören asker Joshua’yı asker çocuğu sanıp onların arasına alıyor. Asker çocuklarının yemek yediği salondan gelen gülme ve eğlenme seslerini duyan asker bağırarak onları uyarıyor. O dönemin ağır faşizminın yansımasını,  bu sahneyle ve filmin başlarındaki “Bu ülkede hiç kimse ses yapamaz.” Sözleriyle güçlenmiş olarak bir daha görüyoruz.

    Sadece köpek ve silah seslerinin olduğu bir geceye uyanan Guido savaşın kaybedildiğini ve oranın talan edilmeye gelindiğini görüyor. Joshua’yı alıp kurtulmak ümidiyle kaçıyorlar. Guido, Dora’yı bulmak için Joshua’yı orada güvenli olan bir dolaba saklıyor. Bunun son oyun olduğunu ve ortalık sessizleşene kadar kesinlikle oradan çıkmaması gerektiğini, oyunu kazanmak üzere olduklarını söylüyor. Dora’yı bulmak için giden Guido yakalanıyor. Joshua’yı saklamış olduğu dolabın önünden geçerken, ona oyun yaparak geçiyor. Guido’nun yaşadığı tüm ağır şartlara rağmen burada da güçlü bir karakter olduğunu görüyoruz. Oğluna son kez baktığını bilerek, onu korkutmamak için yeni bir oyunla gözlerine bakarak oradan uzaklaşıyor. Yakalanmış olduğu asker tarafından duvarın arkasına götürülüyor, ardından silah sesi geliyor.

    Banyo yapmak istemeyen Joshua’yı babası dolabın içine saklamıştı. Guido, bu sefer savaşın içindeki Joshua’yı korumak için oradaki bir dolaba saklıyor. Savaş bitip ortalık sessizleştikten sonra dolaptan çıkan Joshua’ya,  Amerikan askeri  yardım ediyor ve annesine kavuşuyor. Guido’nın söz verdiği gibi, oyunu Joshua kazanıyor  “gerçek bir tankla”  evlerine dönüyorlar.

 Bazı filmlerle aranızda çok garip bir bağ kurarsınız. Size de olur biliyorum. Benim içinde "Big Fish" öyleydi işte. Filmin vermek istediği yüzeysel mesajların derinlerindekileri de aldığıma inanıyorum. Mesela aslında gerçek gibi olmayan şeylerinde gerçekliği olabileceğine inanıyorum artık. Yada hayatımız bizim hayal gücümüz kadar renkli sadece; onun dışında herkesin sıradan, tek düze ve sıkıcı hayatı var. 

 Biraz felsefik bir örnek vermek gerekirse eğer; bir bebeğin gözünde aslında bir "dev"iz. Evet gerçek bir dev. Kocaman elleri, ayakları, gözleri, vücudu olan bir dev!  Ama biz bunun farkında değiliz. Belkide yeşil renkli olmadığımız için böyle bir şeyi hiç düşünmemişizdir. 

 Şimdi sizleri filmle baş başa bırakarak gidiyorum.  Hı son bir şey daha: hayatınızdan gitmesini istemediğiniz insanlar için gökyüzüne yakın bir yerlere, ayakkabıları için, bir ip yapın..  Belki işe yarayabilir..